حکمت ها

حكمت : 30 وَ سُئِلَ ع عَنِ الْإِيمَانِ فَقَالَ : الْإِيمَانُ عَلي اءَرْبَعِ دَعائِمَ : عَلَي الصَّبْرِ وَالْيَقِينِ وَالْعَدْلِ وَالْجِهادِ . فَالصَّبْرُ مِنْها عَلي اءَرْبَعِ شُعَبٍ : عَلَي الشَّوْقِ وَالشَّفَقِ وَالزُّهْدِ وَالتَّرَقُّبِ ، فَمَنِ اشْتاقَ إِلَي الْجَنَّهِ سَلا عَنِ الشَّهَواتِ ، وَ مَنْ اءَشْفَقَ مِنَ النَّارِ اجْتَنَبَ الْمُحَرَّماتِ ، وَ مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا اسْتَهانَ بِالْمُصِيباتِ ، وَ مَنِ ارْتَقَبَ الْمَوْتَ سارَعَ فِي الْخَيْراتِ . وَالْيَقِينُ مِنْهَا عَلَي اءَرْبَعِ شُعَبٍ : عَلَي تَبْصِرَهِ الْفِطْنَهِ ، وَ تَاءَوُّلِ الْحِكْمَهِ ، وَ مَوْعِظَهِ الْعِبْرَهِ ، وَ سُنَّهِ الْاءَوَّلِينَ ، فَمَنْ تَبَصَّرَ فِي الْفِطْنَهِ تَبَيَّنَتْ لَهُ الْحِكْمَهُ ، وَ مَنْ تَبَيَّنَتْ لَهُ الْحِكْمَهُ عَرَفَ الْعِبْرَهَ ، وَ مَنْ عَرَفَ الْعِبْرَهَ فَكَاءَنَّمَا كَانَ فِي الْاءَوَّلِينَ . وَالْعَدْلُ مِنْهَا عَلَي اءَرْبَعِ شُعَبٍ : عَلَي غَائِصِ الْفَهْمِ ، وَ غَوْرِ الْعِلْمِ ، وَ زُهْرَهِ الْحُكْمِ ، وَ رَسَاخَهِ الْحِلْمِ ، فَمَنْ فَهِمَ عَلِمَ غَوْرَ الْعِلْمِ ، وَ مَنْ عَلِمَ غَوْرَ الْعِلْمِ صَدَرَ عَنْ شَرَائِعِ الْحُكْمِ ، وَ مَنْ حَلُمَ لَمْ يُفَرِّطْ فِي اءَمْرِهِ وَ عَاشَ فِي النَّاسِ حَمِيدا . وَالْجِهَادُ مِنْهَا عَلَي اءَرْبَعِ شُعَبٍ : عَلَي الْاءَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ ، وَالنَّهْيِ عَنِ الْمُنْكَرِ ، وَالصِّدْقِ فِي الْمَوَاطِنِ وَ شَنَآنِ الْفَاسِقِينَ ، فَمَنْ اءَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ شَدَّ ظُهُورَ الْمُؤْمِنِينَ ، وَ مَنْ نَهَي عَنِ الْمُنْكَرِ اءَرْغَمَ اءُنُوفَ الْمُنافِقِينَ ، وَ مَنْ صَدَقَ فِي الْمَوَاطِنِ قَضَي مَا عَلَيْهِ ، وَ مَنْ شَنِئَ الْفَاسِقِينَ وَ غَضِبَ لِلَّهِ غَضِبَ اللَّهُ لَهُ وَ اءَرْضَاهُ يَوْمَ الْقِيَامَهِ . وَالْكُفْرُ عَلَي اءَرْبَعِ دَعَائِمَ : عَلَي التَّعَمُّقِ ، وَالتَّنَازُعِ ، وَالزَّيْغِ ، وَالشِّقَاقِ ، فَمَنْ تَعَمَّقَ لَمْ يُنِبْ إِلَي الْحَقِّ ، وَ مَنْ كَثُرَ نِزَاعُهُ بِالْجَهْلِ دَامَ عَمَاهُ عَنِ الْحَقِّ ، وَ مَنْ زَاغَ سَاءَتْ عِنْدَهُ الْحَسَنَهُ ، وَ حَسُنَتْ عِنْدَهُ السَّيِّئَهُ ، وَ سَكِرَ سُكْرَ الضَّلاَلَهِ ، وَ مَنْ شَاقَّ وَعُرَتْ عَلَيْهِ طُرُقُهُ ، وَ اءَعْضَلَ عَلَيْهِ اءَمْرُهُ ، وَ ضَاقَ عَلَيْهِ مَخْرَجُهُ . وَالشَّكُّ عَلَي اءَرْبَعِ شُعَبٍ : عَلَي التَّمَارِي ، وَالْهَوْلِ وَالتَّرَدُّدِ ، وَالاِسْتِسْلاَمِ ، فَمَنْ جَعَلَ الْمِرَاءَ دَيْدَنا لَمْ يُصْبِحْ لَيْلُهُ ، وَ مَنْ هَالَهُ مَا بَيْنَ يَدَيْهِ نَكَصَ عَلَي عَقِبَيْهِ ، وَ مَنْ تَرَدَّدَ فِي الرَّيْبِ وَطِئَتْهُ سَنَابِكُ الشَّيَاطِينِ ، وَ مَنِ اسْتَسْلَمَ لِهَلَكَهِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَهِ هَلَكَ فِيهِمَا . قال الرضي : وَ بَعْدَ هذا كَلام تَرَكْنا ذِكْرَهُ خَوفَ الا طالَه والْخُرُوجِ عَنِ الْغَرَضِ الْمَقْصُودِ فِي هذا الْكِتابِ . ﴿٣٠﴾

از اميرالمؤ منين معني ايمان را پرسيدند ، فرمود : شكيبايي را نيز چهار شعبه است : شوق و ترس و پارسايي و انتظار . پس ، هر كه در او شوق بهشت باشد ، بايد كه از شهوات دوري جويد و هر كه از آتش دوزخ ترسد ، بايد كه از محرمات اجتناب كند ، و هر كه در دنيا پارسايي گزيند ، تحمل مصيبتها بر وي آسان شود و هر كه در انتظار مرگ باشد ، به كارهاي نيك شتاب كند . و يقين را چهار شعبه است : بينايي هوشمندانه و دريافت از روي حكمت و پند گرفتن از چيزهاي عبرت آميز و رفتن به روش پيشينيان . هر كه از روي هوشمندي نگرد ، حكمت بر وي آشكار شود و هر كه از حكمت بر وي آشكار شود ، آموخته است كه چگونه از حوادث عبرت گيرد و هر كه عبرت گرفتن را آموزد ، گويي با گذشتگان در گذشته ، زيسته است . و عدالت را چهار شعبه است : فهمي كه به عمق چيزها رسد و علمي كه حقايق را دريابد و داوري كردني نيكو و راسخ بودن در بردباري . آنكه نيكو فهم كند به عمق دانايي رسد و هر كه به عمق دانايي رسد ، از آبشخور احكام دين سيراب بيرون آيد و هر كه بردباري را شعار خود سازد ، در كارها تقصير ننمايد و در ميان مردم ، ستوده زيست كند . جهاد را نيز چهار شعبه است : امر به معروف و نهي از منكر و پيكار در راه دين و دشمني با فاسقان . پس ، هر كه امر به معروف كند ، مؤ منان را پشتيباني نيكوست و هر كه نهي از منكر نمايد ، بيني منافقان را بر خاك ماليده و هر كه در راه خدا پيكار كند ، آنچه را بر عهده داشته به جاي آورده و هر كه با فاسقان دشمني كند و براي خدا خشمگين شود ، خدا را در روز جزا خشنود ساخته است . كفر را چهار پايه است : كنجكاوي بيهوده و خصومت كردن و انحراف از حق و دشمني ورزيدن . كسي كه در كارها بيهوده كنجكاوي كند ، به حق نرسد . هر كه به سبب ناداني به خصومت پردازد ، همواره ديده اش از ديدن حق نابينا باشد و هر كه از حق منحرف گردد ، نيكي را بدي انگارد و بدي را نيكي پندارد و به باده گمراهي مست شود و هر كه دشمني ورزد ، راههايش ناهموار و پر وحشت گردد و كارش دشوار شود و راه بيرون شدن بر او بسته ماند . شك را نيز چهار شعبه است : جدال بيهوده و هول و هراس و دودلي و تسليم . هر كه جدال را عادت خود سازد شبش به روز بدل نگردد و هر كه از كارهايي كه در پيش دارد بترسد ، واپس ماند و به مقصود نرسد و هر كه به ترديد و دودلي گرفتار آيد ، پس سپر سمهاي شياطين شود و هر كه به تباهي دنيا و آخرت تن در دهد ، هم در دنيا هلاك شود و هم در آخرت . رضي گويد : پس از اين كلامي است ، كه ما از ذكر آن خودداري كرديم از بيم به درازكشيدن سخن و خارج بودنش از موضوع ما . ﴿٣٠﴾