و من كتاب له ع إ لي مُعاوِيَهَ جَوابا عَنْ كِتابَه : اءَمَّا بَعْدُ ، فَإِنَّا كُنَّا نَحْنُ وَ اءَنْتُمْ عَلَي مَا ذَكَرْتَ مِنَ الْاءُلْفَهِ وَالْجَمَاعَهِ ، فَفَرَّقَ بَيْنَنَا وَ بَيْنَكُمْ اءَمْسِ اءَنَّا آمَنَّا وَ كَفَرْتُمْ ، وَالْيَوْمَ اءَنَّا اسْتَقَمْنَا وَ فُتِنْتُمْ ، وَ مَا اءَسْلَمَ مُسْلِمُكُمْ إِلا كَرْها ، وَ بَعْدَ اءَنْ كَانَ اءَنْفُ الْإِسْلاَمِ كُلُّهُ لِرَسُولِ اللَّهِ ص حِزْبا . وَ ذَكَرْتَ اءَنِّي قَتَلْتُ طَلْحَهَ وَالزُّبَيْرَ ، وَ شَرَّدْتُ بِعَائِشَهَ ، وَ نَزَلْتُ بَيْنَ الْمِصْرَيْنِ ، وَ ذَلِكَ اءَمْرٌ غِبْتَ عَنْهُ فَلاَ عَلَيْكَ ، وَ لاَ الْعُذْرُ فِيهِ إِلَيْكَ . وَ ذَكَرْتَ اءَنَّكَ زَائِرِي فِي الْمُهَاجِرِينَ وَالْاءَنْصَارِ ، وَ قَدِ انْقَطَعَتِ الْهِجْرَهُ يَوْمَ اءُسِرَ اءَخُوكَ ، فَإِنْ كَانَ فِيهِ عَجَلٌ فَاسْتَرْفِهْ ، فَإِنِّي إِنْ اءَزُرْكَ فَذَلِكَ جَدِيرٌ اءَنْ يَكُونَ اللَّهُ إِنَّمَا بَعَثَنِي إِلَيْكَ لِلنِّقْمَهِ مِنْكَ ، وَ إِنْ تَزُرْنِي فَكَمَا قَالَ اءَخُو بَنِي اءَسَدٍ : مُسْتَقْبِلِينَ رِيَاحَ الصَّيْفِ تَضْرِبُهُمْ بِحَاصِبٍ بَيْنَ اءَغْوَارٍ وَ جُلْمُودِ وَ عِنْدِي السَّيْفُ الَّذِي اءَعْضَضْتُهُ بِجَدِّكَ وَ خَالِكَ وَ اءَخِيكَ فِي مَقَامٍ وَاحِدٍ ، وَ إِنَّكَ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ : الْاءَغْلَفُ الْقَلْبِ ، الْمُقَارِبُ الْعَقْلِ ، وَالْاءَوْلَي اءَنْ يُقَالَ لَكَ : إِنَّكَ رَقِيتَ سُلَّما اءَطْلَعَكَ مَطْلَعَ سُوءٍ عَلَيْكَ لاَ لَكَ ، لِاءَنَّكَ نَشَدْتَ غَيْرَ ضَالَّتِكَ ، وَ رَعَيْتَ غَيْرَ سَائِمَتِكَ ، وَ طَلَبْتَ اءَمْرا لَسْتَ مِنْ اءَهْلِهِ وَ لاَ فِي مَعْدِنِهِ . فَمَا اءَبْعَدَ قَوْلَكَ مِنْ فِعْلِكَ وَ قَرِيبٌ مَا اءَشْبَهْتَ مِنْ اءَعْمَامٍ وَ اءَخْوَالٍ حَمَلَتْهُمُ الشَّقَاوَهُ ، وَ تَمَنِّي الْبَاطِلِ عَلَي الْجُحُودِ بِمُحَمَّدٍ ص فَصُرِعُوا مَصَارِعَهُمْ حَيْثُ عَلِمْتَ لَمْ يَدْفَعُوا عَظِيما ، وَ لَمْ يَمْنَعُوا حَرِيما بِوَقْعِ سُيُوفٍ مَا خَلاَ مِنْهَا الْوَغَي ، وَ لَمْ تُمَاشِهَا الْهُوَيْنَا . وَ قَدْ اءَكْثَرْتَ فِي قَتَلَهِ عُثْمَانَ ، فَادْخُلْ فِيمَا دَخَلَ فِيهِ النَّاسُ ، ثُمَّ حَاكِمِ الْقَوْمَ إِلَيَّ اءَحْمِلْكَ وَ إِيَّاهُمْ عَلَي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَي . وَ اءَمَّا تِلْكَ الَّتِي تُرِيدُ فَإِنَّهَا خُدْعَهُ الصَّبِيِّ عَنِ اللَّبَنِ فِي اءَوَّلِ الْفِصَالِ ، وَالسَّلاَمُ لِاءَهْلِهِ . ﴿١﴾
اما بعد . چنانكه گفتي ما و شما ، پيش از اسلام دوست بوديم و با هم بوديم و ديروز " اسلام " ميان ما و شما جدايي افكند ، كه ما ايمان آورديم و شما كافر مانديد . امروز هم ما استوار ايستاده ايم و شما به فتنه گراييده ايد و اسير هوا شده ايد . هيچيك از مسلمانان قوم شما ، جز به اكراه ، اسلام نياوردند ، آن هم پس از آنكه سران عرب به رسول الله " صلي الله عليه و آله " گرويده بودند . گفتي كه طلحه و زبير را من كشته ام و عايشه را آواره و رسوا ساخته ام و ميان بصره و كوفه فرود آمده ام ، اين كاري است كه تو از آن بركنار بودي . پس تو را چه زيان رسيد كه بايد از تو پوزش خواست . گفتي كه با مهاجران و انصار به ديدار من خواهي آمد ، و حال آنكه ، آن روز كه برادرت اسير گرديد " يعني در فتح مكه " هجرت پايان گرفت " 46 " اگر شتاب داري ، قدري بيارام . سزاوار آن است كه من به سوي تو در حركت آيم كه خدا مرا برانگيخته است كه تو را كيفر دهم . و اگر تو به سوي من در حركت آيي ، چنان است كه شاعر بني اسد گويد : مُسْتَقْبِلِينَ رِيَاحَ الصَّيْفِ تَضْرِبُهُمْ بِحَاصِبٍ بَيْنَ اءَغْوَارٍ وَ جُلْمُودِ " روبروي بادهاي تابستان ايستاده اند باد بر آنها ريگ مي افشاند و آنها ميان زمينهاي پست و صخره ها گرفتار آمده اند " هنوز آن شمشير كه با آن جد مادري تو را و دايي تو را و برادرت " 47 " را كشتم با من است . به خدا سوگند ، تو چنانكه دريافتم دلي فرو بسته داري و خردي اندك . شايسته است درباره تو بگويند كه از نردبامي فرا رفته اي و از آن فراز منظره اي ناخوشايند مي بيني و هر چه بيني به زيان توست نه به سود تو . زيرا در طلب گمشده اي هستي كه از آن تو نيست و ستوري را مي چراني كه از آن ديگري است . مقامي را مي طلبي كه سزاوار آن نيستي و نه از معدن آن هستي . چه دور است گفتار تو از كردارت . چه همانندي با عموها و داييهايت ، كه آنها را شقاوتشان و آرزوهاي باطلشان واداشت كه رسالت محمد " صلي الله عليه و آله " را انكار كنند و چنانكه مي داني در ورطه هلاكت افتادند . نتوانستند هيچ حادثه عظيمي را دفع كنند يا از حريم خود دفاع نمايند ، زيرا در برابر ، مردان شمشير زني بودند كه ميدان نبرد را پر كرده بودند و در رزم سستي نمي نمودند . درباره قاتلان عثمان فراوان سخن مي گويي . نخست بايد در بيعت با من همان كني كه ديگر مردم كرده اند . سپس ، با آنان پيش من به داوري نشيني تا تو را و ايشان را به هر چه كتاب خداي تعالي حكم كند ، ملزم سازم . اما آنچه اكنون مي گويي و مي خواهي ، فريفتن كودك است از شير در آغاز از شير باز گرفتنش . و سلام بر كسي كه شايسته آن باشد . ﴿١﴾