من كتاب له ع كَتَبَهُ لِشُرَيْحِ بْنِ اءلْحارِثِ قاضِيهِ : رُوِيَ اءَنَّ شُرَيْحَ بْنَ الْحَارِثِ قَاضِيَ اءَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع اشْتَرَي عَلَي عَهْدِهِ دَارا بِثَمَانِينَ دِينَارا ، فَبَلَغَهُ ذَلِكَ فَاسْتَدْعَي شُرَيْحا فَاسْتَدْعَاهُ وَ قَالَ لَهُ : بَلَغَنِي اءَنَّكَ ابْتَعْتَ دَارا بِثَمَانِينَ دِينَارا وَ كَتَبْتَ لَهَا كِتَابا وَ اءَشْهَدْتَ فِيهِ شُهُودا . فَقَالَ لَهُ : شُرَيْحٌ قَدْ كَانَ ذَلِكَ يَا اءَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ، قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ نَظَرَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ لَهُ : يَا شُرَيْحُ اءَمَا إِنَّهُ سَيَأْتِيكَ مَنْ لاَ يَنْظُرُ فِي كِتَابِكَ وَ لاَ يَسْاءَلُكَ عَنْ بَيِّنَتِكَ حَتَّي يُخْرِجَكَ مِنْهَا شَاخِصا ، وَ يُسْلِمَكَ إِلَي قَبْرِكَ خَالِصا ، فَانْظُرْ يَا شُرَيْحُ لاَ تَكُونُ ابْتَعْتَ هَذِهِ الدَّارَ مِنْ غَيْرِ مَالِكَ اءَوْ نَقَدْتَ الثَّمَنَ مِنْ غَيْرِ حَلاَلِكَ ، فَإِذَا اءَنْتَ قَدْ خَسِرْتَ دَارَ الدُّنْيَا وَ دَارَ الْآخِرَهِ . اءَمَا إِنَّكَ لَوْ كُنْتَ اءَتَيْتَنِي عِنْدَ شِرَائِكَ مَا اشْتَرَيْتَ لَكَتَبْتُ لَكَ كِتَابا عَلَي هَذِهِ النُّسْخَهِ ، فَلَمْ تَرْغَبْ فِي شِرَاءِ هَذِهِ الدَّارِ بِدِرْهَمٍ فَمَا فَوْقَهُ . وَانُّسْخَهُ هَذِهِ : " هَذَا مَا اشْتَرَي عَبْدٌ ذَلِيلٌ مِنْ مَيِّتٍ قَدْ اءُزْعِجَ لِلرَّحِيلِ ، اشْتَرَي مِنْهُ دَارا مِنْ دَارِ الْغُرُورِ مِنْ جَانِبِ الْفَانِينَ ، وَ خِطَّهِ الْهَالِكِينَ وَ تَجْمَعُ هَذِهِ الدَّارَ حُدُودٌ اءَرْبَعَهٌ : الْحَدُّ الْاءَوَّلُ يَنْتَهِي إِلَي دَوَاعِي الْآفَاتِ ، وَ الْحَدُّ الثَّانِي يَنْتَهِي إِلَي دَوَاعِي الْمُصِيبَاتِ ، وَ الْحَدُّ الثَّالِثُ يَنْتَهِي إِلَي الْهَوَي الْمُرْدِي وَ الْحَدُّ الرَّابِعُ يَنْتَهِي إِلَي الشَّيْطَانِ الْمُغْوِي وَ فِيهِ يُشْرَعُ بَابُ هَذِهِ الدَّارِ . اشْتَرَي هَذَا الْمُغْتَرُّ بِالْاءَمَلِ ، مِنْ هَذَا الْمُزْعَجِ بِالْاءَجَلِ ، هَذِهِ الدَّارَ بِالْخُرُوجِ مِنْ عِزِّ الْقَنَاعَهِ وَ الدُّخُولِ فِي ذُلِّ الطَّلَبِ وَ الضَّرَاعَهِ ، فَمَا اءَدْرَكَ هَذَا الْمُشْتَرِي فِيمَا اشْتَرَي مِنْهُ مِنْ دَرَكٍ فَعَلَي مُبَلْبِلِ اءَجْسَامِ الْمُلُوكِ وَ سَالِبِ نُفُوسِ الْجَبَابِرَهِ وَ مُزِيلِ مُلْكِ الْفَرَاعِنَهِ ، مِثْلِ كِسْرَي وَ قَيْصَرَ وَ تُبَّعٍ وَ حِمْيَرَ وَ مَنْ جَمَعَ الْمَالَ عَلَي الْمَالِ فَاءَكْثَرَ وَ مَنْ بَنَي وَ شَيَّدَ وَ زَخْرَفَ وَ نَجَّدَ وَ ادَّخَرَ وَ اعْتَقَدَ وَ نَظَرَ بِزَعْمِهِ لِلْوَلَدِ ، إِشْخَاصُهُمْ جَمِيعا إِلَي مَوْقِفِ الْعَرْضِ وَ الْحِسَابِ وَ مَوْضِعِ الثَّوَابِ وَ الْعِقَابِ : إِذَا وَقَعَ الْاءَمْرُ بِفَصْلِ الْقَضَاءِ " وَ خَسِرَ هُن الِكَ الْمُبْطِلُونَ " شَهِدَ عَلَي ذَلِكَ الْعَقْلُ إِذَا خَرَجَ مِنْ اءَسْرِ الْهَوَي ، وَ سَلِمَ مِنْ عَلاَئِقِ الدُّنْيَا " ﴿١﴾
گويند كه شريح بن الحارث قاضي اميرالمؤ منين " ع " در زمان او خانه اي خريد به هشتاد دينار . اين خبر به علي " ع " رسيد . او را فرا خواند . و گفت شنيده ام خانه اي خريده اي به هشتاد دينار و براي آن قباله نوشته اي و چند تن را هم به شهادت گرفته اي . شريح گفت چنين است يا اميرالمؤ منين . علي " ع " به خشم در او نظر كرد ، سپس فرمود : اي شريح ، زودا كه كسي بر سر تو آيد كه در قباله ات ننگرد و از شاهدانت نپرسد ، تا از آنجا براندت و بي هيچ مال و خواسته اي به گورت سپارد . پس ، اي شريح ، بنگر ، نكند كه اين خانه را از دارايي خود نخريده باشي ، يا نقدي كه بر شمرده اي از حلال به دست نيامده باشد . كه اگر چنين باشد هم در دنيا زيان كرده اي و هم در آخرت . اما اگر آنگاه كه اين خانه را مي خريدي نزد من آمده بودي ، برايت قباله اي مي نوشتم به اين نسخت و تو حتي يك درهم و چه جاي بيش از آن رغبت نمي كردي كه به بهاي اين خانه دهي . و نسخه آن قباله چنين است : اين خانه اي است كه بنده اي ذليل ، از مرده اي كه براي كوچ كردن او را از جاي خود برانگيخته اند ، خريده است . خانه اي از سراي فريب در كوي از دست شدگان و محلت به هلاكت رسيدگان . اين خانه را چهار حدّ است حد نخستين ، منتهي مي شود به آنجا كه آفات كمين گرفته اند ، و حدّ دوم به آنجا كه مصيبتها را سبب است ، و حدّ سوم به خواهشهاي تباه كننده نفساني ، و حدّ چهارم به شيطان اغواگر . و در آن از حد چهارم باز مي شود . خريدار كه فريب خورده آمال خويش است آن را از فروشنده اي كه اجل او را برانگيخته تا براندش ، به بهاي خارج شدن از عزّ قناعت و دخول در ذلّ طلب و خواري خريده است . در اين معامله ضرر و زيان خريدار در آنچه خريده است ، بر عهده كسي است كه اندامهاي پادشاهان را ويران سازد و جان از تن جباران بيرون كند و پادشاهي از فرعونان چون شهرياران ايران و قيصرهاي روم و تبّعهاي يمن و حميرهابستانده است ، و نيز آن كس كه دارايي خود را گرد آورد و همواره بر آن در افزود و كاخهاي استوار برآورد و آنها را بياراست و آرايه ها ساخت و اندوخته ها نهاد تا به گمان خود براي فرزند ، مرده ريگي نهد . همه اينان را براي عرضه در پيشگاه حسابگران و آنجا كه ثواب و عقاب را معين مي كنند ، حاضر آورد . در آنجا حكم قطعي صادر شود و كار داوري به پايان آيد . " در آنجا تبهكاران زيانمند شوند " عقل هر گاه كه از اسارت هوس بيرون آيد و از علايق دنيوي در امان ماند ، به اين رسند گواهي دهد . ﴿١﴾