فرمان او فرماني است حتم و حكمت آميز و خشنودي او ، امان است و رحمت . بر مقتضاي علم حكم كند و از سر علم ببخشايد . اي خداوند ، سپاس باد تو را ، چه آنگاه كه مي ستاني و چه آنگاه كه عطا مي فرمايي . يا آنگاه كه عافيت مي بخشي يا به بلا مبتلا مي سازي . ستايشي كه پسنديده ترين ستايشهاست و محبوبترين آنها و برترين آنهاست در نزد تو . ستايشي كه سراسر عالم وجود را پر كند و به آن پايه كه خواسته اي برسد . ستايشي كه از تو پوشيده نماند و در رسيدن به آستان جلال تو كوتاه نيايد . ستايشي كه شمار آن منقطع نگردد و افزون شدنش پايان نپذيرد . پس ، ما حقيقت عظمتت را ندانيم ، آنچه مي دانيم اين است ، كه تو زنده اي و برپايي ، نه خواب گران بر تو چيره شود نه خواب سبك . انديشه و دانشي را توان دست يافتن به تو نيست و هيچ چشمي تو را درنيابد . ديده ها را مي بيني و اعمال بندگانت را حساب مي كني . سرها و پاهاي همگان در قبضه قدرت توست . چه اندك است آنچه از آفرينشت مي بينم و از تواناييت در شگفت مي شويم و عظمت سلطنتت را بدان وصف مي كنيم ، در حالي كه ، آنچه از تو بر ما پوشيده مانده است و ديدگانمان را ياراي دركشان نيست و عقلهايمان را توان رسيدن به آنها نباشد و پرده هاي غيب ميان ما و آنها حايل شده ، بسي بزرگتر است . هر كه دل خالي دارد و انديشه اش را به كار گيرد تا بداند كه عرش خود را چگونه برپاي داشته اي و آفريدگانت را چسان آفريده اي و آسمانهايت را چگونه در هوا معلق داشته اي و زمينت را چگونه بر امواج آب گسترده اي ، در كار خويش بماند و نگاهش خيره بازگردد و عقلش مغلوب شود و شنواييش از كار بيفتد و انديشه اش مبهوت و حيرت زده ماند . از اين خطبه : به گمان خود ادعا مي كند ، كه به خدا اميد بسته است . سوگند به خداي بزرگ ، كه دروغ مي گويد . چه مي شود او را كه اميدواري در عملش پديدار نيست . زيرا هركس به چيزي اميد بسته باشد ، اميدواريش در اعمالش نمودار است ، مگر اميد به خدا كه آميزه اي و غشّي در آن هست . و هر كسي از چيزي بترسد ، ترس او را باور توان داشت ، جز ترس از خدا كه تا در اعمال آشكار نشود باورش نتوان داشت . در كارهاي بزرگ به خدا اميد مي بندد و در كارهاي خرد به بندگان خداي . ولي آن خضوع و فروتني كه در برابر بنده دارد ، در برابر خداي ندارد . چرا بايد در اداي حق ايزد جلّ شاءنه قصور ورزد و حق بنده او را بتمامي ادا نمايد ؟ آيا مي ترسي كه اگر به خداي تعالي اميد بربندي اميدواريت رنگ دروغ گيرد ؟ يا خداوند تعالي را درخور اميد بستن نمي بيني ؟ همچنين ، اگر از بنده اي از بندگان خدا بيمناك باشد ، ترس خود بر او عرضه دارد ، در حالي كه ، با خدا چنين نكند . يعني ترس از بنده خدا به نقد است و ترس از خدا در عهده وعده و تعويق . چنين است كسي كه دنيا در نظرش بزرگ آيد و در دلش مقام و موقعيتي رفيع يابد ، سپس ، دنيا را بر خداي تعالي برگزيند ، و همواره به دنيا پردازد و بنده آن گردد . سخن رسول الله " صلي اللّه عليه و آله " در نكوهش و عيب كردن دنيا و بي اعتباري و بديهاي بسيارش ، مقتداي تو كافي است . زيرا دنيا را از هر سو از رسول الله " ص " گرفتند و به ديگران سپردند ، و او از شير اين مادر ننوشيد . زيورها و زينتهايش را از او دور كردند . اگر خواهي ، جز رسول الله " ص " موساي كليم " ع " را نيز مقتداي ديگر خود قرار ده ، كه گفت : " پروردگارا من به آنچه برايم مي فرستي نيازمندم " 45 " به خدا سوگند ، موسي از خدا جز لقمه ناني درخواست نكرد ، زيرا او از گياه زمين مي خورد و آنچنان لاغر و كم گوشت شده بود كه سبزي آن علف كه خورده بود ، از درون شكمش پيدا بود . اگر خواهي سومين نمونه را هم بياورم ، و آن داود " ع " است ، صاحب مزامير و خواننده اهل بهشت . با دست خود زنبيل مي بافت و به كساني كه در مجلس او نشسته بودند ، مي گفت كداميك از شما فروختن آن را بر عهده مي گيرد ؟ سپس از بهاي آن قرص جويني مي خريد . و اگر خواهي مثلي از عيسي بن مريم " ع " بياورم . عيسي سنگ زير سر مي نهاد و جامه خشن مي پوشيد " و غذاي ناگوار مي خورد " به هنگام گرسنگي نان خورشش گرسنگي بود و در شبها چراغش ماه بود و در زمستان سرپناهش خاور و باختر زمين بود و ميوه و ريحانش همان بود كه براي ستوران از زمين مي رويد . نه همسري داشت كه فريفته او شود و نه فرزندي كه برايش اندوهگين گردد و نه مالي كه به خود مشغولش دارد و نه آزمنديي كه سبب خواريش گردد . مركبش پاهايش بود و خادمش دستهايش . به پيامبر خود " صلي اللّه عليه و آله " آن نيكوترين و پاكيزه ترين مردم اقتدا كن كه او بهترين مقتداست براي هر كس كه به او تاءسّي جويد و شايسته ترين انتساب ، انتساب به اوست . نيكوترين بندگان در نزد خدا ، بنده اي است كه به پيامبرش اقتدا كند و از پي او رود . رسول الله " صلي اللّه عليه و آله " خوردنش اندك و به قدر ضرورت بود . به اين دنيا حتي به گوشه چشمي ننگريست . پهلوهايش از همه مردم لاغرتر بود و شكمش از همه خاليتر . دنيا بر او عرضه شد و او از پذيرفتنش ابا كرد و مي دانست كه خداي سبحان چه چيز را دشمن مي دارد تا او نيز آن را دشمن دارد يا چه چيز را حقير شمرده تا او نيز حقيرش شمارد و چه چيز را خرد و بيمقدار دانسته تا او نيز بيمقدارش داند . اگر چيزي را كه خدا و پيامبرش دشمن داشته اند ، دوست انگاريم يا چيزي را كه آن دو حقير شمرده اند ، بزرگ پنداريم ، براي سركشي از فرمان خدا و مخالفت با اوامر او ، همين ما را بس . رسول الله " صلي اللّه عليه و آله " بر روي زمين غذا مي خورد و چون بندگان مي نشست و پارگي كفشش را ، خود ، به دست خود مي دوخت و جامه اش را ، خود ، به دست خود وصله مي زد . بر خر بي پالان سوار مي شد و بسا كسي را هم بر ترك خود مي نشاند . پرده اي بر در خانه اش آويخته بودند و بر آن نقش و نگاري چند ، به يكي از زنانش گفت اي زن ، اين پرده را از جلو چشمم دور كن . زيرا ، هرگاه ، بدان مي نگرم به ياد دنيا و زيورها و زينتهايش مي افتم . رسول الله " صلي اللّه عليه و آله " به دل از دنيا اعراض كرده بود و ياد دنيا را در وجود خود ميرانده بود و دوست داشت كه زينت دنيا را از برابر چشم خود دور كند تا مبادا چيزي از آن برگيرد . و دنيا را پايدار نمي دانست و در آن اميد درنگ نداشت . پس علاقه به دنيا را از خاطر دور ساخت و از دل براند و از نظر انداخت . زيرا كسي كه چيزي را ناخوش دارد نگريستن به آن را نيز ناخوش شمارد و نخواهد كه در نزدش از آن سخن گويند . در سيرت رسول الله " صلي اللّه عليه و آله " نكته هايي است كه تو را به زشتيها و بديهاي دنيا رهنمون مي آيند ، زيرا او با خواص و نزديكان خود همواره گرسنه مي زيست ، و با مقام و منزلتي كه او را بود ، آرايشهاي دنيا از چشمش به دور مانده بود . بايد آن را كه ديده بصيرت است از روي خرد ببيند كه آيا خداي تعالي محمد " صلي اللّه عليه و آله " را ، با چنين روش و سيرتي كه داشت ، گرامي داشته يا خوار و حقيرش كرده . اگر بگويد كه خوار و حقيرش كرده ، سوگند به خداي بزرگ كه دروغ مي گويد و بهتاني بزرگ مي زند و اگر بگويد ، گراميش داشته ، پس بداند كه خداوند ديگران را تحقير كرده كه دنيا را به آنان ارزاني داشته ، در حالي كه آن را از مقربترين مقربان خود دور ساخته است . پس هر كه ، بايد به پيامبرش تاءسّي جويد و پاي بر جاي پاي او نهد و از هر جا كه او داخل شده داخل شود ، اگر نه از هلاكت ايمن نباشد . خداي تعالي محمد " صلي اللّه عليه و آله " را نشانه قيامت قرار داده و مژده دهنده بهشت و ترساننده از عقوبت . سير ناشده از دنيا رخت بر بست و سالم از هر خطا و گناهي به عالم آخرت درآمد . سنگي بر روي سنگي ننهاد تا به راه خود رفت و دعوت پروردگارش را اجابت كرد . چقدر خدا را بر ما منت است كه نعمت وجود محمد صلي الله عليه و آله را به ما عطا نمود . پيشروي كه از پي او مي رويم و پيشوايي كه پاي بر جاي پاي او مي نهيم . به خدا سوگند ، كه اين جبّه خود را چندان وصله زده ام كه ديگر از وصله زننده آن شرم مي دارم . يكي مرا گفت : آيا وقت آن نرسيده كه به دورش افكني ؟ گفتم : از من دور شو كه " به هنگام صبح است كه مردم روندگان شب را مي ستايند " نهج البلاغه - خطبه هاي حضرت عليه السلام نهج البلاغه - خطبه هاي حضرت عليه السلام ﴿١﴾