ستايش خداوندي را كه آفريدگانش بر وجود او راهنماينده اند و چون جامه حدوث بر تن دارند ، كه پديد مي آيند و از ميان مي روند ، بر ازلي بودنش دلالت دارند . و شباهتشان به يكديگر نشان بي همتايي اوست . حواس ما ، حقيقت ذات او نتواند شناخت و ، هيچ پرده اي مستورش نتواند داشت ، زيرا فرق است ميان آنكه صانع است و آنچه مصنوع است و ميان آنچه محدود كننده است و آنچه محدود شونده و ميان آنچه پرورنده است و آنچه پرورش مي يابد . خداوند ، يكي است ، ولي نه به تعبير عددي ، آفريننده است ولي نه با حركت يا تحمل رنج . شنواست ، بي آنكه ابزار شنواييش باشد . بيناست ، نه بدان گونه كه ديده از هم بگشايد . حاضر است نه اينكه با چيزي مماس باشد و جدا از هر چيزي است نه اينكه ميانشان مسافتي باشد . آشكار است نه به ديدن و نهان است نه سبب لطافت . از چيزها جداست زيرا هر چيزي مقهور او و به قدرت اوست . هر چيزي غير اوست ، كه همه در برابر او خاضع اند و به سوي او باز مي گردند . هر كس وصفش كند محدودش كرده و آنكه محدودش كند او را بر شمرده است و هر كه بر شماردش ازليّتش را باطل كرده است . هر كه بگويد كه خدا چگونه است ، خواسته كه وصفش كند و هر كه بگويد خدا در كجاست براي او مكاني قائل شده . عالم بود ، آنگاه كه معلومي نبود ، آفريننده بود ، آنگاه كه آفريده اي نبود . توانا بود ، آنگاه كه چيزي نبود كه تواناييش را با او سنجد . از اين خطبه : طلوع كننده اي طلوع كرد . درخشنده اي درخشيدن گرفت ، آشكار شونده اي آشكار شد و ، آنچه كج و منحرف شده بود ، راستي يافت . خداوند مردمي را به مردم ديگر بدل نمود و روزي را به روز ديگر . دگرگون شدن روزگار را انتظار مي كشيديم ، آنسان ، كه قحطي زده چشم به راه باران دارد . جز اين نيست ، كه امامان از سوي خدا ، كار آفريدگان او را به سامان آورند و از جانب او بر مردم سروري يافته اند . به بهشت نرود مگر كسي كه آنها را شناخته باشد ، و آنها او را شناخته باشند . به دوزخ نرود مگر كسي كه آنها را انكار كرده باشد و آنان نيز او را انكار كرده باشند . خداي تعالي شما را به اسلام اختصاص داد و براي اسلام برگزيد . زيرا اسلام نشاني از سلامت است و مجموعه كرامتها . خداوند تعالي راه و روش اسلام را برگزيد و حجتهاي آن را روشن گردانيد ، از علمي آشكار و حكمتي كه پنهان است . شگفتيهايش پايان نپذيرد و عجايبش از ميان نرود . در اوست بارانهاي نعمتزاي بهاري و چراغهايي كه پرتو آنها تاريكيها را روشن سازد . در خزانه خوبيها جز به كليدهاي آن گشوده نگردد و تاريكيها جز به پرتو چراغهايش روشني نگيرد . قرقگاههايش را حمايت كرده و در رعايت خويش گرفته . هر كه را خواستار شفا باشد ، شفا دهد و هر كه خواهد ، كه نيازش برآورد ، نيازمندش نگذارد . و هم از اين خطبه : خدايش مهلت داد تا با جماعت غفلت زدگان در پي هواي خويش باشد و با گناهكاران شب را به روز رساند ، بي آنكه به قصد هدفي در راهي گام زند يا امامي او را به مقصد و مقصودي كشاند . و هم از اين خطبه : تا كيفر نافرمانيهايشان را برايشان آشكار كرد و از پرده غفلتها بيرونشان آورد ، در اين هنگام ، روي به چيزي نهادند كه به آن پشت كرده بودند يعني آخرت و به چيزي كه به آنان پشت كرده بود ، روي نمودند . پس ، از آنچه در طلبش بودند ، سودي نبردند و از آنچه نياز خود بدان برآورده بودند ، فايدتي حاصل نكردند . من شما و خود را از چنين حالتي بر حذر مي دارم . هر كس بايد از عمل خود سود برد . اهل بصيرت كسي است كه بشنود و بينديشد و بنگرد و ببيند و از حوادث عبرت گيرد ، سپس به راهي روشن قدم نهد . از فرو غلطيدن در پرتگاهها و گم شدن در كوره راهها دوري گزيند . و با اعمالي چون به بيراهه رفتن و در سخن حق تحريف نمودن و از گفتن حقيقت ترسيدن ، گمراهان را بر زيان خويش ياري نكند . اي آنكه سخن مرا مي شنوي ، از مستيت به هوش آي و از خواب گران غفلت بيدار شو و از شتابكاريت بكاه و نيك بينديش در آنچه از زبان پيامبر " صلي اللّه عليه و آله " به تو رسيده است . سخناني كه از آنها گزيري و گريزي نيست . از كسي كه با سخن پيامبر مخالفت مي ورزد و به سخن ديگري گرايش مي يابد ، دوري گزين و او را با هر چه خود را بدان خشنود مي سازد به حال خود واگذار . نازش و تفاخر را رها كن و كبر و نخوت را فرو نه و به ياد گورت باش كه آنجا گذرگاه تو خواهد بود . هر چه كرده اي ، همانگونه كيفر بيني و هر چه كشته اي همان مي دروي و هر چه امروز پيشاپيش فرستاده اي ، فردا فراروي تو نهند . جاي پاي استوار كن و براي آن روز توشه اي بيندوز . بترس ، بترس ، اي آنكه سخن مرا مي شنوي و بكوش ، بكوش اي انسان غافل . " كسي تو را چون خداي آگاه خبر ندهد " يكي از احكام خداوند در قرآن حكيم ، كه انجام دادن آن سبب ثواب و تركش موجب عقاب است و خشنودي و خشم خدا را در پي دارد ، اين است كه بنده را سود نكند كه خود را در عبادت به رنج افكند و در اعمالش خلوص نيت به خرج دهد ، آنگاه كه از دنيا بيرون رود خدايش را ملاقات كند ، در حالي كه ، يكي از اين گناهان به گردن او باشد و از آن توبه نكرده باشد و آنها چنين اند : در عبادتي كه خداوند براي او مقرر كرده كسي را شريك خدا قرار دهد ، يا خشم خود را فرو نشاند به كشتن ديگري يا كار زشتي را كه ديگري مرتكب شده بر زبان راند ، يا حاجت خود را با گذاشتن بدعتي در دين برآورده سازد يا با مردم دورويي كند يا دو زباني . در اينها تعقل كن زيرا هر مثل نشان دهنده همانند خود است . چهارپايان ، همه همّشان شكمشان است و درندگان ، همه همّشان تجاوز و حمله به ديگران است و زنان همه همّشان آرايش اين جهان و فساد كردن در آن است . و مؤ منان مردمي فروتن هستند و مؤ منان مردمي مهربان هستند و مؤ منان از خداي ترسان هستند . ﴿١﴾