سپاس خداوندي را ، كه به سبب آفرينش خود بر آفريدگانش آشكار شده است و با دلايل روشن خود در دلهايشان نمودار گرديده است . موجودات را بي آنكه فكر و انديشه اي به كار دارد بيافريد . زيرا انديشه تنها سزاوار كساني است ، كه داراي ضمير باشند و ، در ذات او ضميري نيست . علم او درون پرده هاي غيب را بشكافته و بر عقيده هاي رازناك و مكنون احاطه دارد . هم از اين خطبه " در وصف پيامبران ص " او را از شجره نبوت برگزيد و از آنجا كه خاستگاه نور است . از خانداني بلند پايه ، از ناف بطحاء ، از چراغهاي ظلمت شكن و از چشمه هاي حكمت . و هم از اين خطبه : طبيبي است كه در ميان بيماران مي گردد ، تا دردشان را درمان كند . داروها و مرهمهاي خود را مهيا كرده است و ابزار جراحي خويش گداخته است . تا هر زمان كه نياز افتد آن را بر دلهاي نابينا و گوشهاي ناشنوا و زبانهاي ناگويا برنهد . با داروهاي خود در پي يافتن غفلت زدگان است يا سرگشتگان وادي ضلالت ، مردمي كه از انوار حكمت پرتوي نمي گيرند و از آتش زنه دانش شراره اي نمي ستانند . در اين حال ، همانند ستوراني هستند كه جز چريدن هدفي نشناسند يا همچون صخره هاي سخت كوهستان ، در قساوت به سر برند . براي كساني كه ديده بصيرتشان گشوده است ، حقايق و اسرار آشكار گشته و راه حق براي آنان ، كه ندانند به كجا مي روند ، پديدار و روشن گرديده . قيامت ، پرده از رخ برگرفته و نشانه هاي آن براي هوشياران هويدا شده . چيست كه شما را كالبدهاي عاري از جان مي بينم كه درنمي يابيد و جانهاي بي كالبد كه در مي يابيد ولي به كار نمي بنديد . مردمي به ظاهر اهل عبادت ولي ، ناپرهيزگار . بازرگاني سود نابرده ، بيداراني خواب گرفته ، به تن حاضر و به دل غايب . توان ديدنتان هست و چون كوران نمي بينيد . توان شنيدنتان هست و چون كران نمي شنويد . توان سخن گفتنتان هست و چون لالان ، هيچ ، نمي گوييد . ضلالت را مي نگرم كه چون درختي استوار ، قامت برافراشته و شاخه هاي خود را به اطراف پراكنده است . براي شما به پيمانه خود مي پيمايد و شما را در زير مشتها فرو مي كوبد . پيشواي آن از ملت اسلام بيرون است و در گمراهي خويش پاي مي فشرد . آن روز كساني كه از شما باقي بمانند ، مردمي حقيرند ، چون ته مانده هاي ديگ يا خرد و ريزهايي كه از بارها بر زمين ريزد . آنسان ، كه چرم را در دباغي فرو مالند و گندم درو شده را فرو كوبند ، شما را نيز فرو مالد و فرو كوبد . و مؤ منان را از ميان شما جدا كند ، آنسان ، كه پرنده اي دانه هاي فربه را از دانه هاي لاغر جدا مي كند . در اين راهها كارتان به كجا كشد و در اين تاريكيها تا چند حيران و سرگردان خواهيد بود و اين دروغها تا چند فريبتان دهد . شما را از كجا مي آورند و به كجا باز مي گردانند . هر زماني را سرانجامي است و هر رفتني را آمدني . از مردان خدا ، كه در ميان شما هستند ، سخن بشنويد . دلهايتان را حاضر آوريد ، كه اگر شما را فراخواند ، بيدار شويد . پيشواي قافله بايد كه به اهل قافله دروغ نگويد و پراكندگان را گرد آورد و انديشه خود به كار دارد . درون كار را براي شما بشكافت ، آنچنانكه مهره را شكافند يا پوست بركند آن را آنچنانكه ، براي گرفتن صمغ پوست درخت را بر كنند . در اين هنگام " هنگام سلطه ضلالت " است كه باطل در جاي خود استقرار يابد و جهل بر اسبش سوار گردد و طغيانها و فتنه ها همه جا را فراگيرند و داعيان حق اندك شوند و روزگار ، همانند درنده اي ديوانه حمله كند و باطل ، همانند اشتري پس از خاموشي نعره برآورد و مردم براي بزهكاري همدست گردند و در كار دين از يكديگر دوري جويند و در دروغ با هم دوستي ورزند و در راست دشمني كنند . چون چنين روزگاري فراز آيد ، فرزند ، خشم پدر را برانگيزد و از باران ، سوزش و گرمي زايد و فرومايگان سر بردارند و بزرگواران سر در لاك خود فرو برند . مردم اين روزگار ، چون گرگان اند و پادشاهانشان چون درندگان و ناتوانان طعمه آنان و بينوايان ، مردگان . راستگويي سرفرو كرده و دروغ شايع شده . دوستيها به زبان باشد و دشمنيها به دل . جمعي به گناهكاران نسبت جويند و پاكدامني سبب شگفتي گردد و پوستين اسلام به گونه اي وارونه پوشيده شود . نهج البلاغه - خطبه هاي حضرت عليه السلام نهج البلاغه - خطبه هاي حضرت عليه السلام ﴿١﴾