اي مردم ، ما ، در روزگاري كنيه توز و در زمانه اي ناسپاس به سر مي بريم . نيكوكار ، بدكار شمرده مي شود و ستمكار هر دم بر ستمش مي افزايد . از آنچه آموخته ايم ، بهره نمي گيريم و از آنچه نمي دانيم نمي پرسيم . از حوادث باك نداريم تا آنگاه كه ما را در خود فرو گيرد . پس مردم چهار گروه اند : كسي است كه اگر در زمين فساد نمي كند ، سببش بيچارگي اوست و كندي شمشيرش و اندك بودن مال و خواسته اش . و كسي است ، كه شمشير از نيام بركشيده و شرّ خويش آشكار كرده و سواران و پيادگان خود برانگيخته و خود را مهياي فتنه گري و فساد ساخته ، و تا به اندك متاع دنيا رسد ، دينش را تباه كرده ، سواري چند خواهد كه سرداريشان را بر عهده گيرد و منبري خواهد كه از آن فرا رود . چه بد معامله اي است كه خود را به دنيا بفروشي و اين سراي ناپايدار را به عوض آن نعمتها ، كه خدا در آن جهان مهيا كرده است بستاني و كسي است ، كه دنيا را طلب مي كند ، با اعمالي كه از آن آخرت است ولي آخرت را نمي طلبد با اعمالي كه از آن دنياست . چنين كسي خود را چون فرودستان جلوه مي دهد ، به هنگام راه رفتن گامهاي خرد برمي دارد ، و دامن جامه كوتاه مي كند و خويشتن به زيور صلاح و امانت مي آرايد و پرده پوشي خدا را وسيله معصيت ها قرار مي دهد . و كسي است كه حقارت نفس و فقدان وسيلت موجب آن شده كه به طلب فرمانروايي برنخيزد ، بلكه به همان حال كه بوده است بماند . چنين كسي خود را به حليه قناعت مي آرايد و جامه اهل زهد و پرهيز مي پوشد و حال آنكه ، نه روزي را در زهد به شب آورده و نه شبي را با پرهيزگاري به روز رسانيده است . از اينان كه بگذريم ، مردمي هستند كه ياد قيامت چشمانشان را فرو بسته و ترس از روز محشر سرشكشان جاري ساخته است . اينان گاه گريزان اند و تنها ، گاه مقهورند و ترسان ، گاه خاموش اند و دهان بسته . خدا را به اخلاص مي خوانند و همواره گريان و دردمندند . در گمنامي زيسته اند تا خود را از آسيب حكام ستمكار در امان دارند . نامرادي و مذلت ايشان را در ميان گرفته ، گويي در درياي نمك غرقه اند . آوازي برنمي آورند و دلهايشان ريش است ، از اندرزهاي پياپي ملول شده اند و از قهر جاهلان به ستوه آمده اند . كشته شده اند تا شمارشان روي در نقصان نهاده . بايد كه دنيا در نظرتان بي مقدارتر باشد از ريزه هاي قرظو " 16 " آن خرد و ريزها كه از مقراض ريزد . از آنان كه پيش از شما بوده اند پند گيريد ، پيش از آنكه خود عبرت آيندگان شويد . دنيا را نكوهيده انگاريد و تركش گوييد ، زيرا دنيا آن را كه مشتاقتر و شيفته تر از شما بود ، از خود رانده است . من مي گويم : كساني كه از علم بي بهره اند ، اين خطبه را به معاويه نسبت داده اند . و حال آنكه ، بي ترديد كلام علي " ع " است . زر را با خاك چه شباهت و آب شيرين را با آب شور چه نسبت . عمرو بن بحر جاحظ كه در اين باب راهنمايي حاذق است و ناقدي بينا ، در كتاب البيان و التبيين گفته است كه چه كسي آن را به معاويه نسبت داده و سپس مطالبي مي آورد كه خلاصه اش اين است : اين سخن به سخن علي شباهت تام دارد و در بيان اصناف مردم به شيوه و روش او ماند . در هيچ حالي نديده ايم كه معاويه در كلام خود راه زاهدان سپرد و در طريق عابدان گام زند . ﴿١﴾